ملا محمد مهدى بن على نقى شريف

64

زاد المسافرين ( فارسى )

عناب ، سپستان ، از هريك ، سى دانه ؛ انجير زرد ، بيست دانه ؛ اجزاء را بجوشانند و صاف نمايند و با پنجاه درهم شكر به قوام آورند و هر روز پنج مثقال يا هفت مثقال از اين شربت را با لعاب‌هاى مذكور ميل نمايند تا ماده پخته رفع شود . ذات الجنب و ذات الصدر و شوصه و ذات العرض بدان كه ذات الجنب ، ورمى است در پرده كه از اندرون كشيده شده است بر استخوان‌ها كه آن را به عربى اضلاع گويند و به فارسى دنده و به تركى قبرغه گويند و آن‌ها چهارده استخوان هستند ؛ از هر طرف هفت ، كه به اصطلاح اطبّا آن‌ها را اضلاع صدر گويند با پرده‌اى كه فاصله است ميان اعضايى كه نفس كشيدن با آن‌هاست ، مثل شش و دل و پرده‌هاى سينه و ميان اعضاى غذا ، مثل معده و جگر و غير اين‌ها . و اين پرده ، جوف را به دو قسم نموده ، پس هرگاه ورم در يكى از اين دو پرده باشد ، آن را ذات الجنب صحيح گويند و اگر ورم در پرده‌هايى باشد كه ما بين هريك از دو دنده است يا پرده‌اى كه از بيرون بر استخوان‌هاى دنده كه سر آن‌ها به هم رسيده باشد كه به اصطلاح اطبّا آنها را اضلاع خلف گويند و آن‌ها ده استخوانند از هر طرفى پنج ، آن را شوصه گويند و بعضى بر سبيل ترادف هريك از اين‌ها را ذات الجنب و شوصه و برسام گويند و بعضى بر خلاف مذكور ، اصطلاحات كرده‌اند . نهايت چون مناقشه در اصطلاح نيست و ثمرهء نزاع در علاج ظاهر نيست به ذكر آن‌ها نپرداخته ، بنا را بر اصطلاح مذكور گذاشت . و گاه ورم در پرده مىباشد كه سينه را به دو قسمت كرده پس اگر در طرفى از پرده باشد كه متّصل است به استخوان‌هاى سينه ، آن را ذات الصدر گويند و اگر در طرفى باشد كه متّصل است به مهره‌هاى پشت ، آن را ذات العرض گويند .